Amerika Birleşik Devletleri’nde ABD “eyalet sistemi”, ülkenin tek merkezden yönetilen bir yapı yerine federal bir düzen üzerine kurulması anlamına gelir. Bu düzende, Washington’daki hükümet ile 50 diğer eyalet eşzamanlı yetki kullanır. “ABD yasaları” federal düzeyde belirlenirken, eğitimden iş lisanslarına, mahkeme süreçlerinden vergilerin bir kısmına kadar pek çok başlık eyalet kurallarıyla şekillenir.
Bu sistemin inşasındaki esas neden, bazı konuların ülke genelinde tek bir standartla yönetilmesinin gerekmesi, bazılarının ise yerel ihtiyaçlara göre değişebilmesidir. Dolayısıyla, ABD’de “aynı ülke” içinde bile eyaletten eyalete değişen kurallar görmek şaşırtıcı değildir. Bir şehirde çok sıradan olan bir uygulama, bir diğer eyalette bambaşka bir kurala tabi olabilir. İş kurmak, çalışan yönetmek, sözleşme yapmak ve vergi planlamak gibi alanlarda bu farklar daha da görünürdür.
Amerika’da Eyalet Sisteminin Tarihi
ABD’de eyalet sistemi, ülkenin kuruluş döneminde şekillenen federatif idare konseptinin bir sonucudur. Birleşik Krallık’tan bağımsızlığını kazanıp yeni bir devlet yapılanması olarak ortaya çıkan ABD bir yandan ülke çapında ortak bir otorite kurarken, diğer yandan da eyaletlerin kendi yasama ve idare alanlarını korumak istiyordu. Bu dengenin nihayetinde, “federal hükümet + eyaletler” şeklinde iki katmanlı bir yetki şeması çizildi.
Bugün itibarıyla ABD 50 eyaletten oluşur. Her eyaletin kendi anayasası, valisi, eyalet meclisi ve kendi mahkeme düzeni vardır. Bu kurumlar, eyaletlerin kendi sınırları içinde düzenleyici kararlar alır ve bu kararları uygular. Federal düzeyde tek bir anayasal çatı varken, eyalet düzeyinde 50 ayrı idari ve hukuki eşzamanlı çalışır.
Öte yandan federal sistemde yetki paylaşımı, “hangi konular ülke boyunca standardize edilmeli, hangi konular eyalet değişkenleri gözetilerek yerelleştirilmeli?” sorusu üzerinden kurulur. Dış politika, savunma, göçmenlik ve vatandaşlık gibi başlıklar federal düzeyde belirlenir. Buna karşılık eğitim politikaları, birçok meslek lisansı, eyalet mahkemelerinin işleyişi ve vergi düzeninin kayda değer bir kısmı eyaletlerin yetki alanında kalır. Bu ayrım, ABD’de aynı ülke içinde eyaletten eyalete değişen kuralların neden normal karşılandığına da açıklık getirir.
Bu işleyişin bir başka sonucu ise, ABD’de aynı herhangi bir meselenin iki ayrı katmanda ele alınabilmesidir. Federal hukuk bir ana çerçeve kurarken; eyalet hukuku ise ayrıntıyı belirler ve bazen de kendi yaklaşımını öne çıkarır. Bu yüzden “ABD’de kural böyledir” cümlesi çoğu zaman geçersizdir. Ayrıca, “Hangi eyalette?” sorusu bilhassa iş ve vergi mevzu bahis olduğunda öne çıkar.
Eyalet sistemini yalnızca “yetki paylaşımı” olarak görmek de eksik kalır. Sistem aynı zamanda devlet yapısını ayakta tutan idari bir nizam teşkil eder. Her eyaletin bütçesi, vergi tercihleri, kamu hizmetlerinin organizasyonu ve yerel denetim mekanizmaları farklılaşabilir. Bu farklılıklar, şirketlerin hangi eyalette kurulacağını, nerede faaliyet göstereceğini, hangi izinlere ihtiyaç duyacağını ve hangi vergi yükümlülükleriyle karşılaşacağını da etkiler. Bu nedenle eyalet sistemi, tarihsel bir arka plan olmanın ötesinde, ABD’de iş yapma ve vergi planlama kararlarının temel değişkenlerinden de biridir.
Amerika’da Eyaletlere Göre İş Yapmak
ABD’de iş yapmak, yalnızca şirket kurmak anlamına gelmez. Şirketin nerede kurulduğu, faaliyet gösterdiği ve çalışanların ikamet adresi ve müşteriye nereden hizmet verildiği gibi unsurlar, eyalet bazında farklı kuralları devreye sokar. Bu yüzden “eyaletlere göre iş yapmak” ifadesi, işin operasyonel gerçekliği ile hukuki kayıtların aynı çizgide kurulması demektir. Bu farkları aşağıdaki başlıklarla toparlamak mümkündür:
1) Şirket kuruluşu ve eyalet kayıtları
Bir eyalette şirket kurmak, o eyalette otomatik olarak her yerde serbestçe faaliyet yürütmek anlamına gelmez. Şirket farklı bir eyalette iş yapıyorsa, o eyalette “yabancı şirket kaydı” gibi ek kayıtlar gerekir. Bu ve benzeri kayıt şartları eyaletten eyalete değiştiğinden, kuruluş yeri ile fiilî faaliyet yerinin ayrımı en baştan netleştirilmelidir.
2) İş lisansları ve sektörel izinler
Bazı sektörlerde, lisans ve izin konuları merkezi bir konumdadır. Örneğin; inşaat, sağlık, finansal hizmetler, taşımacılık ve gıda gibi alanlarda eyalet bazlı lisanslar ve denetimler ön plandadır. Aynı iş modeli, bir eyalette tek bir izinle yürürken, başka bir eyalette ek lisans, kayıt veya denetim gerektirebilir.
3) Çalışan yönetimi ve iş hukuku
Çalışma saatleri, asgari ücret, fazla mesai, bordro uygulamaları ve işçi-işveren ilişkisine dair bazı kurallar eyalete özgüdür. Özellikle uzaktan çalışma modelinde, bir çalışanın farklı bir eyalette yaşaması durumunda hangi eyalet kurallarının devreye gireceği kritik bir konudur. İşverenin merkezi bir eyalette, çalışma yerinin ise başka bir eyalette yer alması gibi durumlarda, iş hukuku ve bordro uyumu yeniden düşünülmelidir.
Bu yazımıza da göz atın: Amerika’da Şirket Kurmak için Avantajlı Eyaletler
4) Sözleşmeler ve uyuşmazlık yönetimi
Sözleşmelere yazılan “hangi eyalet hukuku uygulanır” ve “hangi mahkeme yetkilidir” gibi maddeler, ABD’de daha da önemlidir. Zira eyalet mahkemeleri ve tüzükleri, birtakım sözleşmeler için farklı değerlendirme yöntemleri izleyebilir. Ayrıca dava süreçlerinin maliyeti ve süresi de eyalete göre azalıp artabilir. Bu nedenle sözleşme dili, faaliyet eyaletleri hesaba katılarak kurulmalıdır.
5) Vergisel bağ ve satış kanalları
ABD’de eyalet vergileri yalnızca “şirket nerede kuruldu” sorusuna verilecek cevaplarla netleştirilemez. Şirketin müşteriye ulaştığı yer, depo/lojistik kullanımı, çalışanların bulunduğu eyalet gibi faktörler, nexus (vergisel bağ) tartışmasını da gündeme getirir. Vergisel bağ oluştuğunda, şirket o eyalette vergi beyanı, kayıt veya tahsilat yükümlülüğüyle karşılaşabilir. E-ticaret ve dijital hizmetlerde bu konu daha da sık deneyimlenir.
6) Yerel yönetimler ve şehir bazlı kurallar
Eyalet düzeyi tek bir boyuttan ibaret değildir. Kimi eyaletlerde şehir ve ilçelerin iş yeri açma izinleri, tabela kuralları, yerel vergiler ve harçlar vb. müstesna kuralları da devreye girebilir. Bu yüzden “eyalet seçildi, konu kapandı” yaklaşımı iş planını eksik bırakır.
Amerika’da Eyaletlere Göre Vergi
ABD’de vergi sistemi tek bir idari otoritenin dayattığı kurallardan oluşmaz. Federal vergiler ülke genelinde uygulanırken, eyalet ve yerel vergileri de yaygınca kullanılır. Bu, aynı iş modelinin farklı eyaletlerdeki toplam vergi yükünü belirlerlen, gelir beyanını nasıl yapacağına da tesir eder.
Eyaletten eyalete değişen vergi türlerini aşağıdaki gibi bir araya getirebiliriz:
- Eyalet gelir vergisi ve kurumlar vergisi
- Satış vergisi
- Franchise vergisi ve benzeri işletme vergileri
- Brüt hasılat odaklı vergiler
- Yerel vergiler
| Eyalet | Kurumlar vergisi yaklaşımı | Satış vergisi yaklaşımı | Diğer dikkat çeken vergi başlıkları | Kısa not |
|---|---|---|---|---|
| California | Kurumlar vergisi ve minimum yıllık vergi yaklaşımı bulunur | Satış vergisi var; yerel oranlar eklenebilir | Minimum yıllık tutar, uyum disiplinini öne çıkar | Pazar büyüklüğü yanında uyum yükü de artar |
| Texas | Klasik kurumlar vergisi yerine franchise vergisi yaklaşımı öne çıkar | Satış vergisi var; yerel oranlar eklenebilir | Franchise vergisi hesabında “marj” yaklaşımı görülür | “Vergi yok” algısı yanıltıcı olabilir |
| Florida | Kurumlar vergisi yaklaşımı bulunur | Satış vergisi var; yerel oranlar eklenebilir | Beyan düzeni eyalet düzeyinde takip edilir | Oran kadar beyan dili de önem taşır |
| New York | Kurumlar için eyalet franchise vergisi yaklaşımı vardır | Satış vergisi var; yerel katmanlar devreye girebilir | “Eyalet + yerel” katman maliyeti değiştirir | Yerel katman gözden kaçarsa hesap şaşar |
| Delaware | Genel satış vergisi yok | Satış vergisi yok | Brüt hasılat vergisi ve franchise vergisi konuşulur | “Satış vergisi yok” ifadesi tek başına yeterli değildir |
| Nevada | Kurumlar vergisi yaklaşımı bazı eyaletlere göre farklıdır | Satış vergisi var; yerel oranlar eklenebilir | Eyalet bazlı işletme vergileri görülebilir | Vergi türü değişince planlama dili değişir |
Kısacası vergi planlamasında, yalnızca oranlara bakmak yetersizdir. Zira vergi yükünü belirleyen şey; şirketin gelir modeli, mali yapısı ve faaliyet haritasıdır. Ek olarak, bu planlama boyunca şirket ofisinin ve çalışanların bulunduğu eyaletler, depolama/dağıtım zinciri ve satışın yapıldığı eyaletler ile birlikte değerlendirilmelidir.
Bu yazımıza da göz atın: ABD’de Sales Tax Hakkında Bilmeniz Gerekenler
Eyaletlere Göre İş Yapma ve Vergi Planlamasında Sık Görülen Hatalar
Eyalet sistemi muntazam olsa da, iş dünyasında kimi hatalar tekrar etmeye meyillidir. Bu hatalar bazen geciken bir raporla başlar, bazen de vergi kaydı yapılmadığı için geriye dönük tahakkuklar ve uyum sorunlarıyla büyüme eğilimi gösterir:
1) Kuruluş eyaleti ile faaliyet eyaletini aynı görmek
Şirketin bir eyalette kurulmuş olması, o eyaletin kurallarının her yerde geçerli olacağı anlamına gelmez. Şirket operasyonları başka eyaletlere yayılıyorsa, kayıt ve vergi uyumu şartları da o eyaletleri de kapsamına alır. Bu ayrım daha baştan farkında olunmalıdır; aksi taktirde şirket beklenmedik idari yüklerle karşılaşır.
2) Vergisel bağı geç fark etmek
Satış yapılan eyalet sayısı arttıkça, şirketin genişlediği eyaletlerde kayıt ve beyan yükümlülüğü de gündeme gelebilir. Bu yükümlülük gözden kaçtığında, geçmiş dönem beyanları ve cezalar dosyayı riske sokabilir. Bu konu, özellikle de dijital satışlarda kritiktir.
3) Satış vergisini yalnızca oran sanmak
Satış vergisinde hangi ürün/hizmetin nasıl vergilendirildiği, yerel katmanların ne şekilde devreye girdiği ve tahsilat sorumluluğunun hangi şartlarda oluştuğu da muhasebe edilmelidir. Yanlış sınıflandırma, hem müşteri tarafında hem de kurallara riayet bağlamında sorunlara neden olabilir.
4) Çalışan lokasyonunu ikinci plana atmak
Çalışan başka bir eyalette çalışıyorsa, bordro ve işveren sorumlulukları da de o eyaletin kurallarına tabi olur. Bu kural es geçildiğinde, işveren kayıtları ve vergi bildirimi problemleriyle karşı karşıya kalınabilir.
5) Tek bir “vergi avantajı” fikriyle acele karar vermek
Kaliforniya, Delaware, Teksas, vb. eyaletler iş dünyasının ve girişimcilerin uğrak noktalarıdır. Ancak bu eyaletlerde kurulacak her şirket beklenilen rekabet avantajını sağlamayabilir. Kuruluş yeri ile operasyon realitesi örtüşmez ise, avantaj beklentisi kısa sürede masraf ve riayet sorununa evrilebilir.
Bu hataların ortak noktası, eyalet sistemini “sonradan bakılacak bir ayrıntı” gibi görmek. Oysa eyalet farkları, işin açılış takviminden vergi beyanına kadar birçok adımı etkiler. Dolayısıyla; kuruluş yeri, faaliyet haritası, çalışan dağılımı ve satış kanalı birlikte değerlendirilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Amerika’da eyalet seçimi neyi değiştirir?
Eyalet seçimi; şirketin kuruluş adımlarını, lisans/izin süreçlerini, vergi türlerini vb birçok konuda firmaları etkilemektedir.
ABD’de merkezi hükümet ve eyaletler yönetim yetkisini nasıl paylaşılır?
Federal hükümet; göç, vatandaşlık, dış politika, savunma gibi ülke çapında yekpare bir standart gerektiren, ulusun ajandasından sorumludur. Eyaletler ise eğitim, çeşitli vergi türleri, iş lisansları ve mahkeme süreçleri (ekseri bir kısmı) gibi yerel değişkenlere endeksli alanlarda kendi kurallarını uygular.
Şirketi bir eyalette kurmak o eyalette vergi ödemek anlamına mı gelir?
Her zaman değil. Vergi, çoğu dosyada şirketin nerede gelir ürettiği, nerede faaliyet yürüttüğü ve hangi eyaletlerde vergisel bağ oluştuğu üzerinden değerlendirilir.
Satış vergisi olmayan bir eyalette şirket kurmak, satış vergisinden muaf olunmasını sağlar mı?
Hayır. Satış vergisi, satışın yapıldığı yer ve vergisel bağ ile ilişkilidir. Şirket satış vergisi olmayan bir eyalette kurulu olsa bile, satış vergisi olan eyaletlerde satış yapıyorsa kayıt ve tahsilat sorumluluğu söz konusu olabilir.
ABD’de tek tip bir vergi sistemi mi var?
Federal düzeyde ortak bir çatı olsa da eyalet ve yerel katmanlar vergi şartlarını ciddi biçimde farklılaştırır. Bu yüzden aynı iş modeli, bir başka eyaletde farklı bir toplam mali yüke sebep olabilir.
ABD’de eyalet sistemi, federal yapının bir sonucudur ve 50 eyaletin kendi yetki alanlarıyla birlikte işlediği bir düzen oluşturur. Bu düzen, iş kurma ve vergi planlamasında tek bir kural seti varmış gibi hareket etmeyi zorlaştırır. Şirketin hangi eyalette kurulduğu kadar, fiilen nerede faaliyet gösterdiği, çalışanların hangi eyalette yaşadığı ve satışın hangi eyaletlere uzandığı da hesap edilmelidir. Bu taktirde, şirket kurma adımları ve vergisel sorumluluklar daha öngörülebilir olur ve uyum kaynaklı riskler erkenden kontrol altına alınır.
Siz de ABD’de eyalet sisteminin iş yapma ve vergi planlamasına etkileri hakkında daha detaylı bilgi almak için info@grapelaw.com adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz. Uzman ekibimiz, iş modelinize uygun eyalet değerlendirmesi yapmak ve uyum risklerini azaltmak için size özel çözümler sunacaktır.
Kategoriler
